আৰাফাৰ দিন আৰু ইয়াৰ ফজীলত
ভূমিকা।
মক্কা শ্বৰীফৰ পৰা প্ৰায় ২০ কিলোমিটৰ দূৰত অৱস্থীত পাহাৰ অন্তৰভুক্ত এখন ময়দান আৰাফা নামেৰে জনাজাত এই ময়দান খনত হাজী সকলে ৯ জিল হিজ্জৰ তাৰিখত হজ্জৰ ডাঙৰ এখন অংশ হিচাপে জমা হৈ দুয়া কৰে। আৰু এই দিনক য়াওমে আৰাফা অৰ্থাৎ আৰাফাৰ দিন বুলি কোৱা হয়। আৰু এই দিনক কেন্দ্ৰকৰি ৰখা ৰোজাটোক আৰাফাৰ ৰোজা বুলি জনাজাত। আমি এই প্ৰবন্ধ খনত আৰাফাৰ ৰোজাৰ পটভূমি আৰু ইয়াৰ ফজিলতৰ বিষয়ে সহজ সৰলভাৱে আলোচনা কৰাৰ চেষ্টা কৰিছোঁ।
আৰাফাৰ অৰ্থ আৰু নামকৰণ
আৰাফা আৰবি ভাষাত জনা বা পৰিচিত হোৱাক কোৱা হয়। আৰু ইছলামী শৰীয়তমতে আৰাফা পহাৰক এই নাম দিয়াৰ পিছত কেইবাটাও কাৰণ আছে। কোৱা হয় যে এই নামটো এই কাৰণেই ৰখা হইছে কিয়নো মুছলমানন মানুহে তাত যাই এজন আন এজনৰ লগত পৰিচিত হয়। আন এটা তথ্য অনুসৰি আল্লাহৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ফিৰিস্তা হজৰত জিব্ৰাঈল আলাইহিচ্ছলাম যেতিয়া হজৰত ইব্ৰাহীম আলাইহিচ্ছলামক লৈ কাবা শ্বৰীফৰ তাৱাফ কৰিছিল। তেতিয়া তেখেতে হজৰত ইব্ৰাহীম (আঃ)ক ডাঙৰ ডাঙৰ দৃশ্য় দেখুৱাই সুধিছিল- (আ আৰাফ্তা) আপুনি পৰিচিত হৈছে নে ?/ চিনা-জানা হৈছে নে? ইব্ৰাহীম আলাইহিছ ছালাম উত্তৰ দিছিল-(আৰাফ্তু-আৰাফ্তু) আৰু ইয়াৰ পৰাই আৰাফা পাহাৰৰ ময়দানৰ নাম আৰাফা নামেৰে নামকৰণ হৈছে, কিয়নো এই পাহাৰটোও এখন ডাঙৰ দৃশ্যৰ অন্যতম।
আৰু এটা তথ্যমতে এইখন পাহাৰত জান্নাতৰ পৰা ওলোৱাৰ পাছত আদম আৰু হাৱ্ওা আলাইহিমাছ ছালাম এ মিলিত হৈছিল গতিকে এজন আন জনৰ লগত লগ ধৰি জানিছিল তাৰে পৰা এই পাহাৰৰ নাম আৰাফা হয়।
আৰাফাৰ ময়দান ও পাহাৰক আৰাফাত বুলিও কোৱা হয় আৰু এই শব্দটো হৈছে আৰাফাৰ বহুবচন। বহু মুছলমান মানুহে তেওলোকে নিজৰ লৰা সন্তানক এই নামেৰে নাম ৰাখি আহি আছে।
আৰাফাৰ আন নামবোৰ।
আৰাফাৰ ময়দানক বেলেগ নামেৰেও জনা যায় যেনে জাবাল-এ ৰহমা, জাবাল-এ দুয়া, জাবালুল ক্বৰীন, জাবাল-এ ইলাল, জাবালুত তাওবা ইত্যাদি মন কৰিব ইয়াত জাবাল বুলিলে আৰবী ভাষাত পাহাড়ক কোৱা হয় গতিকে অৰ্থ হব হৰমতৰ পাহাৰ ইত্যাদি....
আৰাফাৰ দিনৰ ফজিলত আৰু মৰ্যাদা
আৰাফাৰ দিন ইছলামৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ আৰু বৰকতময় দিন। প্ৰতি বছৰে এই দিনত হাজীসকলে আৰাফাতৰ ময়দানত সমবেত হৈ আল্লাহ তাআলাৰ ওচৰত দু‘আ কৰে, কোৰআন তিলাৱত কৰে, নবী কৰীম ﷺ-ৰ ওপৰত দৰূদ পঢ়ে আৰু আল্লাহৰ ওচৰত বিনয় আৰু কান্দোনেৰে প্ৰাৰ্থনা জনায়। এই দিনটো জিলহজ্জ মাহৰ নৱম দিন।
মুছলিমসকলে আৰাফাৰ দিন ৰোজা ৰাখিবলৈ বিশেষ গুৰুত্ব দিয়ে। অৱশ্যে হাজীসকলৰ বাবে এই দিনত ৰোজা ৰখা মুস্তাহাব নহয়, যাতে হজৰ কষ্টসাধ্য আনুষ্ঠানিকতাসমূহ সহজে সম্পন্ন কৰিব পাৰে। ৰাছূলুল্লাহ ﷺ-এ ইৰশাদ কৰিছে:
"মই আল্লাহৰ ওচৰত আশা ৰাখোঁ যে আৰাফাৰ দিনৰ ৰোজাই আগৰ এবছৰ আৰু পিছৰ এবছৰৰ গুনাহ মাফ কৰি দিব।" (ছহীহ মুছলিম)
জাহান্নামৰ পৰা মুক্তিৰ দিন
আৰাফাৰ দিনটো সেই দিন, যিদিনা আল্লাহ তাআলাই সৰ্বাধিক বান্দাক জাহান্নামৰ পৰা মুক্তি দান কৰে। ৰাছূলুল্লাহ ﷺ-এ কৈছে:
"আৰাফাৰ দিনতকৈ অধিক সংখ্যক বান্দাক আল্লাহে আন কোনো দিন জাহান্নামৰ পৰা মুক্তি নিদিয়ে। তেওঁ (ৰহমতৰ বিশেষ প্ৰকাশেৰে) নিকটৱৰ্তী হয় আৰু ফিৰিস্তাসকলৰ ওচৰত হাজীসকলক লৈ গৌৰৱ প্ৰকাশ কৰি কয়: ‘ইহঁতে কি বিচাৰে?’"
ৰহমতৰ পাহাৰ
আৰাফাতৰ বিখ্যাত পাহাৰটোক "জাবালুৰ ৰহমত" বা "ৰহমতৰ পাহাৰ" বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ এটা কাৰণ হ'ল, এই দিনত আল্লাহ তাআলাই আৰাফাতত উপস্থিত বান্দাসকলক লৈ আকাশৰ ফিৰিস্তাসকলৰ ওচৰত গৌৰৱ প্ৰকাশ কৰে।
হজৰত আবু হুৰাইৰাহ (ৰাঃ)-ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, নবী ﷺ-এ কৈছে:
"নিশ্চয় আল্লাহে আৰাফাতত উপস্থিত লোকসকলক লৈ আকাশৰ ফিৰিস্তাসকলৰ ওচৰত গৌৰৱ প্ৰকাশ কৰে আৰু কয়: ‘মোৰ এই বান্দাসকলক চোৱা! তেওঁলোক ধূলি-মলিন আৰু অগোছাল অৱস্থাত মোৰ ওচৰলৈ আহিছে।“ (আল-বাইহাক্বী)
আল্লাহৰ দ্বীন পৰিপূৰ্ণতা হোৱাৰ দিন
আৰাফাৰ দিনটো আল্লাহৰ নিয়ামত পূৰ্ণ হোৱাৰ দিন। এই দিনতেই আল্লাহ তাআলাই ইছলাম ধৰ্মক পূৰ্ণতা প্ৰদান কৰিছিল আৰু মুছলিমসকলৰ ওপৰত নিজৰ নিয়ামত সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।
এই ঐতিহাসিক আৰু স্মৰণীয় দিনটোত আল্লাহৰ ৰিছালত (ঐশী বাৰ্তা) সম্পূৰ্ণতা লাভ কৰিছিল আৰু দ্বীনৰ সৌধ পূৰ্ণ হৈছিল। সেইবাবে আৰাফাৰ দিন মুছলিম উম্মতৰ বাবে আল্লাহৰ নিয়ামত সম্পূৰ্ণ হোৱা আৰু দ্বীন পূৰ্ণতা লাভ কৰাৰ মহৎ ঘোষণা বহনকাৰী এক স্মৰণীয় সাক্ষী।
আৰাফাৰ দিন কেৱল ইবাদতৰ দিনেই নহয়; এইটো ইতিহাসৰ এক বিশেষ দিন, যিদিনা পৱিত্ৰ কোৰআনৰ অন্যতম মহান আয়াত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। এই আয়াতৰ জৰিয়তে আল্লাহ তাআলাই দ্বীনৰ পূৰ্ণতা আৰু ৰিছালতৰ সমাপ্তি ঘোষণা কৰিছিল।
হজৰত তাৰিক ইবনে শ্বিহাব (ৰাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণিত আছে, তেওঁ কৈছে—
এজন ইহুদী ব্যক্তি হজৰত উমৰ (ৰাঃ)-ৰ ওচৰলৈ আহি ক'লে,
“হে আমীৰুল মুমিনীন! আপোনালোকৰ কিতাপত এনে এটা আয়াত আছে, যিটো আপোনালোকে পাঠ কৰে। যদি সেই আয়াত আমাৰ ইহুদীসকলৰ ওপৰত অৱতীৰ্ণ হ'লহেঁতেন, তেন্তে আমি সেই দিনটোক ঈদ হিচাপে পালন কৰিলোহেঁতেন।”
হজৰত উমৰ (ৰাঃ)-এ সুধিলে, “কোনটো আয়াত?”
সেই ব্যক্তিজনে ক'লে — “আজি মই তোমালোকৰ বাবে তোমালোকৰ দ্বীনক পৰিপূৰ্ণ কৰিলোঁ আৰু তোমালোকৰ ওপৰত মোৰ অনুগ্ৰহ সম্পূৰ্ণ কৰিলোঁ আৰু ইছলামক তোমালোকৰ বাবে দ্বীন হিচাপে মনোনীত কৰিলোঁ।” (ছুৰা আল-মায়িদাহ, আয়াত: ৩)
তেতিয়া হজৰত উমৰ (ৰাঃ)-এ উত্তৰ দিলে - “নিশ্চয় মই সেই দিনটো আৰু সেই ঠাইটো ভালদৰে জানো য'ত এই আয়াত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। এই আয়াত আৰাফাতৰ ময়দানত, জুমাৰ দিনা, ৰাছূলুল্লাহ ﷺ-ৰ ওপৰত অৱতীৰ্ণ হৈছিল।” (ছহীহ বুখাৰী: ৪৩৮৮, ছহীহ মুছলিম: ৩০১৭)
এই হাদীছত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ফিক্হী শিক্ষা নিহিত আছে। সেয়া হ'ল, এই মহৎ আয়াতৰ জৰিয়তে আল্লাহ তাআলাই নবী মুহাম্মদ ﷺ-ৰ উম্মতৰ ওপৰত যি মহা অনুগ্ৰহ দান কৰিছে, তাৰ প্ৰতি মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা হৈছে।
এই আয়াতটোৱে এই কথাও স্পষ্টভাৱে প্ৰমাণ কৰে যে আল্লাহ তাআলাই নবী মুহাম্মদ ﷺ-ৰ যুগতেই দ্বীনক পূৰ্ণতা প্ৰদান কৰিছে। সেয়ে ইয়াত নতুনকৈ একো সংযোজন কৰাৰ, অপূৰ্ণতা পূৰণ কৰাৰ বা আগতে নথকা কোনো বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
আয়াতত উল্লেখিত “মোৰ নিয়ামত তোমালোকৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ কৰি দিলোঁ” (وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي) বাক্যাংশৰ মাজতো এক গভীৰ তাৎপৰ্য আছে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে নিয়ামতৰ প্ৰকৃত আৰু পূৰ্ণ পৰিপূৰ্ণতা জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰাৰ দ্বাৰাহে সম্পন্ন হ'ব, ইন শা আল্লাহ।
কাৰণ আল্লাহ তাআলাই যদি কেৱল এইদৰে কলেহেঁতেন—“আজি মই তোমালোকৰ ওপৰত নিয়ামত দান কৰিলোঁ”, তেন্তে ভৱিষ্যতে আৰু অধিক নিয়ামত বা পূৰ্ণতাৰ অপেক্ষা থকাৰ সম্ভাৱনা বুজা গ'লহেঁতেন। কিন্তু তেওঁ কৈছে- “মই তোমালোকৰ ওপৰত মোৰ নিয়ামত সম্পূৰ্ণ কৰি দিলোঁ।” এই শব্দচয়নে এই কথাক বুজাই দিয়ে যে ইতিমধ্যে থকা নিয়ামতক এনে এক পৰিপূৰ্ণতাৰ স্তৰলৈ উপনীত কৰা হৈছে, যাৰ ওপৰত আৰু একো বৃদ্ধি বা সংযোজনৰ অৱকাশ নাই।
আৰু এই চূড়ান্ত পূৰ্ণতা জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগলৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে বাস্তৱায়িত নহয়। কিয়নো জান্নাতত প্ৰৱেশেই মুমিনৰ বাবে আটাইতকৈ মহান সুসংবাদ, সৰ্বোচ্চ সফলতা আৰু আল্লাহৰ নিয়ামতৰ পূৰ্ণ প্ৰকাশ। — ইবনে হুবাইৰা, আল-ইফছাহ আন মা ‘আনি আল-ঈদাহ
গুনাহ ক্ষমাৰ দিন
আৰাফাৰ দিন আল্লাহ তাআলাই বান্দাসকলৰ গুনাহ আৰু অপৰাধ ক্ষমা কৰে।
হজৰত আনাছ ইবনে মালিক (ৰাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণিত আছে যে, নবী ﷺ আৰাফাতত অৱস্থান কৰি আছিল। সূৰ্যাস্তৰ সময় ওচৰ চাপিছিল। তেতিয়া তেওঁ কৈছিল:
"হে বিলাল! মানুহসকলক মোৰ কথা শুনিবলৈ কোৱা।"
হজৰত বিলাল (ৰাঃ)-এ মানুহসকলক নীৰৱ হ'বলৈ কোৱাৰ পিছত নবী ﷺ-এ কৈছিল:
"হে লোকসকল! অলপ আগতে জিব্ৰীল (আঃ) মোৰ ওচৰলৈ আহিছিল। তেওঁ মোৰ প্ৰতিপালকৰ ফালৰ পৰা ছালাম জনাই ক'লে যে, আল্লাহে আৰাফাত আৰু মুযদালিফাৰ লোকসকলক ক্ষমা কৰি দিছে আৰু তেওঁলোকৰ দায়-দায়িত্বৰো জামিন লৈছে।"
তেতিয়া হজৰত উমৰ ইবনুল খাত্তাব (ৰাঃ)-এ সুধিলে: "হে আল্লাহৰ ৰাছূল! এই ফজিলত কেৱল আমাৰ বাবেই নেকি?"
নবী ﷺ-এ উত্তৰ দিলে: "নহয়, এয়া তোমালোকৰ লগতে কিয়ামতলৈকে অহা সকলো লোকৰ বাবেও।"
তেতিয়া হজৰত উমৰ (ৰাঃ)-এ ক'লে: "আল্লাহৰ কল্যাণ কিমান বেছি আৰু কিমান উত্তম!"
আৰাফাৰ দিনত আল্লাহ তাআলা প্ৰথম আকাশলৈ অৱতৰণ কৰে নেকি?
হয়, হাদীছৰ বৰ্ণনা অনুসৰি আৰাফাৰ দিনত আল্লাহ তাআলাই নিজৰ শান-শওকত আৰু মৰ্যাদাৰ উপযোগীভাৱে প্ৰথম আকাশলৈ অৱতৰণ কৰে।
হজৰত আব্দুল্লাহ ইবনে উমৰ (ৰাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণিত এটা দীঘলীয়া হাদীছত নবী ﷺ-এ কৈছে:
"তোমাৰ আৰাফাতত অৱস্থানৰ সময় আল্লাহ তাবাৰাকা ওয়া তাআলা প্ৰথম আকাশলৈ অৱতৰণ কৰে আৰু ফিৰিস্তাসকলৰ ওচৰত হাজীসকলক লৈ গৌৰৱ প্ৰকাশ কৰি কয়: ‘এইসকল মোৰ বান্দা। তেওঁলোক ধূলি-মলিন আৰু অগোছাল অৱস্থাত দূৰ-দূৰণিৰ পথ অতিক্ৰম কৰি মোৰ ওচৰলৈ আহিছে। তেওঁলোকে মোৰ ৰহমতৰ আশা কৰে আৰু মোৰ শাস্তিক ভয় কৰে, অথচ তেওঁলোকে মোক দেখা নাই। যদি তেওঁলোকে মোক দেখিলেহেঁতেন, তেন্তে কেনে হ'লহেঁতেন! যদি তোমাৰ গুনাহ বালিৰ দানাৰ সমান, পৃথিৱীৰ দিনসমূহৰ সমান অথবা আকাশৰ বৰষুণৰ টোপালসমূহৰ সমানেও হয়, আল্লাহে সেই সকলো গুনাহ ধুই পেলাব।’"
বি.দ্ৰ.: "আল্লাহ আকাশলৈ অৱতৰণ কৰে" সম্পৰ্কীয় হাদীছসমূহ আকীদাহৰ বিষয়ৰ সৈতে জড়িত। আহলুছ ছুন্নাহ ওয়াল জামাআতৰ মতে, ইয়াক আল্লাহৰ শানৰ উপযোগীভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়; ইয়াৰ ধৰণ বা স্বৰূপ মানৱ বুদ্ধিৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা নহয়।
উপসংহাৰ
আৰাফাৰ দিন মুছলিম উম্মাহৰ বাবে এক অতিশয় মহৎ আৰু বৰকতময় দিন। এই দিনত দু‘আ কবুল হয়, গুনাহ মাফ কৰা হয়, জাহান্নামৰ পৰা মুক্তি লাভ হয় আৰু আল্লাহৰ অসীম ৰহমত বৰ্ষিত হয়। সেয়ে যিসকল মুছলিম হজত নাই, তেওঁলোকেও এই দিনত ৰোজা ৰখা, অধিক পৰিমাণে জিকিৰ-আজকাৰ, কোৰআন তিলাৱত, দৰূদ শৰীফ পঢ়া আৰু আন্তৰিকভাৱে তাওবা-ইস্তিগফাৰ কৰাত মনোনিৱেশ কৰা উচিত।
