জন এল. এস্পজিটো: ইছলামক বুজাৰ বাবে উৎসৰ্গিত এটা জীৱন
ৱাশ্বিংটন ডি.চি. — বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰধান অমুছলিম ইছলামবিদ আৰু মুছলিম-খ্ৰীষ্টান পাৰস্পৰিক বুজাবুজিৰ অগ্ৰণী প্ৰবক্তা অধ্যাপক জন লুই এস্পজিটোৱে হৃদ্অস্ত্ৰোপচাৰৰ পিছত সৃষ্টি হোৱা জটিলতাত ২০২৬ চনৰ ১৫ জুলাইত ফিলাডেলফিয়াত ইহধাম ত্যাগ কৰিছে। মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল ৮৬ বছৰ।
১৯৪০ চনৰ ১৯ মে'ত নিউ ইয়ৰ্কৰ ব্ৰুকলিনত জন্মগ্ৰহণ কৰা এস্পজিটোৱে পাঁচ দশকতকৈও অধিক সময় ইছলামৰ একাডেমিক অধ্যয়নত অতিবাহিত কৰি এই ক্ষেত্ৰৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী পশ্চিমীয়া পণ্ডিত হৈ উঠিছিল। আজীৱন ৰোমান কেথলিক খ্ৰীষ্টান এস্পজিটোৱে সদায় কৈছিল যে ইছলামৰ বিষয়ে থকা কুসংস্কাৰ আৰু ভুল ধাৰণা দূৰ কৰিবলৈ তথ্যনিষ্ঠ পাণ্ডিত্য আৰু শ্ৰদ্ধাশীল সংলাপ অপৰিহাৰ্য।
শিক্ষাজীৱন আৰু কৰ্মজীৱন
পেলেষ্টাইন-আমেৰিকান বিখ্যাত পণ্ডিত ইছমাইল ৰাজী আল-ফাৰুকীৰ তত্ত্বাৱধানত টেম্পল বিশ্ববিদ্যালয়ত ডক্টৰেট সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত এস্পজিটোৱে প্ৰায় দুই দশক কলেজ অৱ দ্য হলি ক্ৰছত ইছলাম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম, হিন্দু ধৰ্ম আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মকে ধৰি বিশ্বৰ ধৰ্মসমূহ পঢ়ুৱাইছিল। ১৯৯৩ চনত তেওঁ জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়ত যোগদান কৰে। তাত তেওঁ ধৰ্ম, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিষয় আৰু ইছলামিক অধ্যয়নৰ বিশিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয় অধ্যাপক (Distinguished University Professor) হয়, যিটো বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ একাডেমিক সন্মান।
জৰ্জটাউনত তেওঁ প্ৰিন্স আলৱালীদ বিন তালাল মুছলিম-খ্ৰীষ্টান বুজাবুজি কেন্দ্ৰ (ACMCU) প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ইয়াক ইছলামৰ একাডেমিক অধ্যয়ন, ধৰ্মীয় সংলাপ আৰু মুছলিম বিশ্ব-পশ্চিমৰ সম্পৰ্ক বিষয়ক বিশ্বৰ অন্যতম অগ্ৰণী প্ৰতিষ্ঠানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। ইছলামোফোবিয়া নথিভুক্ত কৰা আৰু তাৰ মোকাবিলা কৰা তথা ধৰ্মীয় বহুত্ববাদ প্ৰচাৰ কৰাৰ লক্ষ্যে 'দ্য ব্ৰিজ ইনিছিয়েটিভ' নামৰ গৱেষণা প্ৰকল্পও তেওঁ আৰম্ভ কৰে।
গ্ৰন্থ আৰু অৱদান
এস্পজিটোৱে ৫৫খনতকৈও অধিক গ্ৰন্থ ৰচনা, সহ-ৰচনা বা সম্পাদনা কৰিছে। সেইবোৰৰ বহুতেই বিশ্বৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত আদৰ্শ প্ৰসংগ গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য হয় আৰু কেইবাটাও ভাষালৈ অনূদিত হৈছে। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত আছে:
- Islam: The Straight Path
- Islam and Politics
- The Islamic Threat: Myth or Reality?
- The Future of Islam
- Who Speaks for Islam? What a Billion Muslims Really Think (দালিয়া মোগাহেদৰ সৈতে সহ-ৰচিত)
- What Everyone Needs to Know About Islam
The Oxford Dictionary of Islam, The Oxford History of Islam আৰু The Oxford Encyclopedia of the Islamic World-ৰ দৰে অক্সফৰ্ডৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰসংগ গ্ৰন্থৰ প্ৰধান সম্পাদকো আছিল তেওঁ।
নেতৃত্ব আৰু সন্মান
নিজৰ বিশিষ্ট কৰ্মজীৱনত এস্পজিটোৱে বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ নেতৃত্বৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। মিডল ইষ্ট ষ্টাডিজ এছ'চিয়েশ্যন (MESA) আৰু আমেৰিকান একাডেমী অৱ ৰিলিজিয়ন (AAR) — দুয়োটাৰে সভাপতি হোৱা একমাত্ৰ পণ্ডিত আছিল তেওঁ। চৰকাৰ আৰু আন্তৰ্জাতিক সংগঠনক পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰাৰ উপৰিও তেওঁ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এলায়েন্স অৱ চিভিলাইজেশ্যন্সৰ ৰাষ্ট্ৰদূত আৰু বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চৰ 'কাউন্সিল অৱ ১০০ লিডাৰ্ছ'ৰ সদস্য আছিল।
তেওঁৰ পাণ্ডিত্যই বহু সন্মান আনি দিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছে আমেৰিকান একাডেমী অৱ ৰিলিজিয়নৰ পৰা ধৰ্মৰ জনবোধগম্যতাৰ বাবে 'মাৰ্টিন ই. মাৰ্টি বঁটা', ইছলামিক অধ্যয়নত অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে পাকিস্তানৰ 'কোৱাইদ-ই-আজম বঁটা', জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ 'শ্ৰেষ্ঠ শিক্ষক বঁটা' আৰু বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা সাতটা সন্মানসূচক ডক্টৰেট।
এটা স্থায়ী প্ৰভাৱ
বহুতো মুছলমানৰ বাবে জন এল. এস্পজিটো আছিল এজন নীতিবান পণ্ডিত, যিয়ে ইছলামক ন্যায়সংগত আৰু বুদ্ধিবৃত্তিক সততাৰে উপস্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু বিশ্বাসী সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সংলাপক উৎসাহিত কৰিছিল। একাডেমিক আৰু ধৰ্মীয় মহলত তেওঁৰ কিছু ব্যাখ্যা লৈ বিতৰ্ক হোৱা সত্ত্বেও, ৰূঢ় ধাৰণা খণ্ডন কৰা, ইছলামোফোবিয়াৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিয়া আৰু পাৰস্পৰিক বুজাবুজি গঢ়ি তোলাৰ তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাই ইছলামিক অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক স্থায়ী ছাপ এৰি থৈ গৈছে।
---
সূত্ৰ- ইছলামোৱেব ইংৰাজী।