খুদা বখ্শ্ব লাইব্ৰেৰীয়ে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে হাজাৰ বছৰীয়া কুৰআন আৰু ২১,০০০ দুৰ্লভ পাণ্ডুলিপি
বিহাৰৰ পাটনাত অৱস্থিত খুদা বখ্শ্ব অ'ৰিয়েণ্টেল পাব্লিক লাইব্ৰেৰী ১৩৫তম বৰ্ষত ভৰি দিবলৈ গৈ থকাৰ লগে লগে আকৌ এবাৰ আলোচনালৈ আহিছে। ভাৰতৰ ইছলামিক আৰু প্ৰাচ্যবিদ্যা সম্পৰ্কীয় পাণ্ডুলিপিৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান সংগ্ৰহসমূহৰ অন্যতম এই লাইব্ৰেৰীত সংৰক্ষিত হৈ আছে।
দুৰ্লভ সম্পদসমূহ
ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্লভ সম্পদৰ ভিতৰত আছে হৰিণৰ ছালত লিখা এখন কুৰআন পাণ্ডুলিপি, যিখন প্ৰায় ১,০০০ বছৰ পুৰণি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। লাইব্ৰেৰীখনত আৰবী, ফাৰ্ছী, উৰ্দু আৰু তুৰ্কী ভাষাৰ প্ৰায় ২১,০০০ দুৰ্লভ পাণ্ডুলিপি আৰু প্ৰায় ২,৫০,০০০ মুদ্ৰিত কিতাপো আছে।
সংৰক্ষণেই মূল লক্ষ্য
সংৰক্ষণ লাইব্ৰেৰীখনৰ উদ্দেশ্যৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াত প্ৰকাশিত এটা সাম্প্ৰতিক প্ৰতিবেদন অনুসৰি প্ৰায় ১৮ লাখ ফলিঅ' (পৃষ্ঠা) ইতিমধ্যে ডিজিটেলাইজ কৰা হৈছে, যাৰ ফলত প্ৰায় ৪,০০০ পাণ্ডুলিপি পাঠকৰ বাবে সহজলভ্য হৈছে। সংৰক্ষণ বিশেষজ্ঞসকলে ১৫,৫৭৯টা ফলিঅ'ৰ চিকিৎসা (কনজাৰ্ভেশ্যন) কৰিছে, ৫২,০০০টা ফলিঅ'ত ধূম্ৰায়ণ (ফিউমিগেশ্যন) কৰিছে আৰু ৩৩৬খন জীৰ্ণ কিতাপ পুনৰ বান্ধিছে।
লাইব্ৰেৰীখনৰ নিৰ্দেশক মোহাম্মদ জাহিদুল হকে কয়, ২১,০০০ পাণ্ডুলিপিৰ ভিতৰত ৭৬খনক ভাৰত চৰকাৰে ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদ (National Treasure) হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত চাৰিখন অতি দুৰ্লভ পাণ্ডুলিপি আছে, যিবোৰৰ আন কোনো প্ৰতিলিপি বিশ্বৰ কোনো ঠাইতে অৱশিষ্ট নাই বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
প্ৰতিষ্ঠা আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক
১৮৯১ চনত খুদা বখ্স খানে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এই প্ৰতিষ্ঠানটো দীৰ্ঘদিনৰ পৰা পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণ, ইছলামিক পাণ্ডিত্য আৰু ইণ্ডো-ফাৰ্ছী সাহিত্যিক ঐতিহ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছে। খুদা বখ্স খানে পিতৃ মৌলভী মোহাম্মদ বখ্সৰ পৰা প্ৰায় ১,৪০০ আৰবী আৰু ফাৰ্ছী পাণ্ডুলিপি উত্তৰাধিকাৰসূত্ৰে লাভ কৰিছিল। পিতৃজনো এজন পণ্ডিত আৰু গ্ৰন্থপ্ৰেমী আছিল। সংগ্ৰহটো ব্যক্তিগত কৰি নৰখাকৈ খুদা বখ্সে নিজৰ ধন আৰু শক্তি ইয়াক বৃদ্ধি কৰাত আৰু জনসাধাৰণৰ বাবে উন্মুক্ত কৰাত ব্যয় কৰিছিল।
দুৰ্লভ পাণ্ডুলিপিৰ সন্ধানত ব্যাপকভাৱে ভ্ৰমণ কৰাটোৱেই এজন বিশেষ প্ৰতিনিধিৰ একমাত্ৰ দায়িত্ব আছিল, যাক খুদা বখ্সে নিযুক্তি দিছিল। এই প্ৰচেষ্টাৰ ফলত লাইব্ৰেৰীৰ সংগ্ৰহ কেইহাজাৰ পাণ্ডুলিপিৰ পৰা দক্ষিণ এছিয়াৰ ইছলামিক আৰু প্ৰাচ্য জ্ঞানৰ আটাইতকৈ সমৃদ্ধ ভাণ্ডাৰসমূহৰ অন্যতমলৈ বৃদ্ধি পায়। আজি লাইব্ৰেৰীখনত কিতাপ, চিত্ৰকলা, হস্তলিপিকলা আৰু ২১,১৩৬খন পাণ্ডুলিপিকে ধৰি ২০ লাখতকৈও অধিক সামগ্ৰী আছে, যাৰ প্ৰায় আধা আৰবী ভাষাত।
সংগ্ৰহৰ বৈচিত্ৰ্য
ইয়াৰ সংগ্ৰহত আছে কুৰআনৰ পাণ্ডুলিপি, হাদীছ, ফিকহ, ইতিহাস, চিকিৎসাবিজ্ঞান, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান, হস্তলিপিকলা আৰু মুছলিম বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ চিত্ৰিত পাণ্ডুলিপি। ইয়াৰ উপৰিও আছে অলংকৃত কুৰআন, ফাৰ্ছী ক্ষুদ্ৰচিত্ৰ (মিনিয়েচাৰ), অটোমান আৰু মোগল পাণ্ডুলিপি, আৰু শতিকা শতিকাজুৰি মুছলিম সভ্যতাৰ বুদ্ধিবৃত্তিক যাত্ৰাৰ সাক্ষ্য বহন কৰা দুৰ্লভ আৰবী ৰচনা।
অমূল্য সম্পদ
লাইব্ৰেৰীখনৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান সম্পদৰ ভিতৰত আছে কিতাবুত তাছৰীফ, প্ৰায় ১০০০ চনত আন্দালুছীয় মুছলিম চিকিৎসক আবুল কাছিম আজ-জাহৰাৱীয়ে ৰচনা কৰা বিখ্যাত চিকিৎসা বিশ্বকোষ। আজ-জাহৰাৱীক অস্ত্ৰোপচাৰ বিজ্ঞানৰ জনক বুলি ব্যাপকভাৱে গণ্য কৰা হয়। এই গ্ৰন্থত অসংখ্য অস্ত্ৰোপচাৰ পদ্ধতি আৰু যন্ত্ৰপাতিৰ বিৱৰণ আছে, যিবোৰে শতিকা শতিকা ধৰি চিকিৎসা চৰ্চাক প্ৰভাৱিত কৰিছিল। আন এখন উল্লেখযোগ্য পাণ্ডুলিপি হ'ল কিতাবুল হাশাইশ (ঔষধি উদ্ভিদৰ কিতাপ), যিটো ডিঅ'স্কৰিডিছৰ প্ৰাচীন উদ্ভিদবিজ্ঞান আৰু চিকিৎসাবিজ্ঞান গ্ৰন্থৰ আৰবী অনুবাদ আৰু মুছলিম চিকিৎসক তথা অনুবাদকসকলৰ পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ অৱদানেৰে সমৃদ্ধ।
লাইব্ৰেৰীখনে বিশ্বত অদ্বিতীয় বুলি বিশ্বাস কৰা কিছুমান পাণ্ডুলিপিও সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছে। ইয়াৰ ফাৰ্ছী সংগ্ৰহত আছে আকবৰৰ আদেশত ৰচিত তাৰিখ-ই-খান্দান-ই-তৈমুৰিয়াৰ মূল পাণ্ডুলিপি, আৰু স্বয়ং মোগল শাসকসকলৰ ইংগিতযুক্ত হাশিয়া-টীকা থকা হাফিজৰ *দিৱান*ৰ প্ৰতিলিপি।
ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত
লাইব্ৰেৰীখনৰ সংগ্ৰহ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত, য'ত আৰব, পাৰস্য, মধ্য এছিয়া আৰু অটোমান বিশ্বৰ পাণ্ডুলিপি অন্তৰ্ভুক্ত। এই সংগ্ৰহসমূহে মুছলিম সমাজসমূহৰ ঐতিহাসিক আন্তঃসংযোগ আৰু ইছলামিক সভ্যতাৰ বৈশিষ্ট্য হোৱা প্ৰাণৱন্ত জ্ঞান-বিনিময়ৰ চিত্ৰ তুলি ধৰে।
---
সূত্ৰ:
Arab News. India's Khuda Bakhsh library preserves rare Islamic manuscripts and global heritage. প্ৰকাশ: ২৫ জানুৱাৰী, ২০২৫।
The Times of India. KBOPL preserves 1,000-year-old Quran, 21,000 manuscripts as it nears 135th year. প্ৰকাশ: জুন, ২০২৬।
খুদা বখ্স অ'ৰিয়েণ্টেল পাব্লিক লাইব্ৰেৰীৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট।